Mag ik je beker terug?

30 augustus 2019

Een aanzet tot een antwoord op de vraag hoe we de nodige gedragsverandering bereiken om plasticafval op evenementen te verminderen (deel 1)

Wie de afgelopen jaren veel festivals heeft bezocht, herkent waarschijnlijk het beeld van een zee aan plastic waardoor je een weg baant naar de uitgang van het terrein. Steeds meer organisatoren hebben besloten hier actie op te ondernemen en doen dit ieder op hun eigen manier. In die verschillende manieren zien wij direct de grote uitdaging: want hoe gaan wij ‘het probleem met de plastic bekertjes’ oplossen?

Niet meer normaal
Festivals en evenementen worden in toenemende mate door overheden en door bezoekers
aangesproken op het gebruik van single-use-plastic en de bijkomende vervuiling van het
festivalterrein. Jarenlang zijn een vervuild veld en afvoer van tonnen plastic na afloop van het
evenement door bezoekers en organisatoren gezien als onvermijdbaar. Wat ons betreft gaat dit snel veranderen, want ook de bezoeker vindt dit niet meer normaal.

Anno 2019 beginnen, naast een aantal vooruitstrevende organisatoren, ook gemeenten en
leveranciers zich te roeren op het onderwerp. Wie namens de gemeente of als organisator met
verduurzamen van een festivalfestival aan de slag wil, zal bij het aanpakken van de afvalstroom van plastic drinkbekers in een verwarrende wereld terecht komen. In twee blogs laten we ons licht schijnen op dit actuele onderwerp. In deze eerste blog zoeken we naar de kern van de discussie, leggen wij uit wat volgens ons het probleem is en kijken we naar oplossingen. In een volgende blog kijken wij naar de verschillende bepalende factoren in het veranderingsproces.

Om maar met de deur in huist vallen: wij zien dat op dit moment vaak de verkeerde discussie
gevoerd wordt. Daarnaast horen wij van onze opdrachtgevers dat er behoefte is aan een helder
overzicht en duiding van de ontwikkeling. Als onafhankelijke adviseurs nemen wij die rol graag op ons, zodat u goed onderbouwd uw keuzes kunt maken voor een veilig én duurzaam evenement.

Handreiking brancheverenigingen
Recent publiceerden de brancheverenigingen VVEM en VNPF een Handreiking voor beleid plastic bekers op evenementen. De toonzetting in deze handreiking lijkt evenementenorganisatoren vooral aan te zetten om voorlopig een pas op de plaats te maken, in plaats van enthousiast op zoek te gaan naar duurzame oplossingen rondom single-use-plastic. Dit is naar alle waarschijnlijkheid niet het doel geweest van het schrijven, maar lijkt gezien de reacties en vragen die wij de afgelopen periode uit ons netwerk hebben ontvangen helaas wel het gevolg.

Het valt ons verder op dat de handreiking het gekozen plasticmateriaal (PLA, PET, rPET of PP)
centraal stelt en ingaat op de inhoudelijke (technische) uiteenzetting van de verschillende soorten plastic. Hiermee geeft de handreiking onbedoeld aan dat er maar één juiste keuze aan plastic zou zijn. Dit is wat ons betreft niet het juiste uitgangspunt. Vervolgens schuift de handreiking de discussie over de keuze van materialen naar de toekomst, op basis van het argument dat er voor organisatoren op dit moment onvoldoende informatie beschikbaar is om nu al tot een verantwoorde keuze te komen. Dit is wat ons betreft een stap terug in het verandertraject dat juist op stoom lijkt te
komen.

Neuzen dezelfde kant op
Om in de evenementenbranche – professioneel georganiseerde events, horeca gerelateerde feesten en vrijwilligersevenementen – de komende jaren grote slagen te kunnen maken rondom het terugdringen van single-use plastic op evenementen, is het van belang dat we het over aantal zaken eens worden. Ons advies is om allemaal vanuit hetzelfde uitgangspunt te redeneren, namelijk:

Het maakt niet uit welk materiaal er gebruikt wordt voor de bekers, mits we overstappen op een circulair systeem.

Dit uitgangspunt leidt tot drie speerpunten in de aanpak.

  1.  Materiaal versus gedrag
    Oplossingen en informatie voor de keuze rondom de omgang met single-use plastic zijn voorhanden, mits we de juiste discussie voeren en de juiste uitgangspunten hanteren. Wat ons betreft moeten we geen discussie voeren over materialen, want deze zijn niet het probleem. Het probleem is niet het gebruiken van plastic bekers, maar de manier waarop we ermee omgaan. Laten we hiermee aan de slag gaan.

  2. Van lineair naar circulair met een retoursysteem
    In het huidige systeem werkt het zo dat een beker (of het nu PLA, rPET of PET is) na gebruik direct zijn waarde verliest voor de gebruiker. Hierdoor gooit deze de beker na het leegdrinken ervan op de grond en is er voor de organisator geen andere mogelijkheid dan deze opvegen en als restafval afvoeren naar een verbrandingsinstallatie (= lineaire keten). Als we dit gedrag kunnen kantelen en de bekers (ongeacht het materiaal) schoon weer kunnen innemen, dan kunnen we dit als grondstof aanbieden aan verwerkingsbedrijven (= circulair). De sleutel tot een circulaire keten is wat ons betreft voor iedere organisator de introductie van een retoursysteem.

    De huidige lineaire werkwijze, waarin plastic cups na gebruik in een fractie van seconden veranderen in onbruikbaar afval, kunnen we omvormen tot een circulair proces, waarin de cup zijn waarde behoudt en als grondstof opnieuw gebruikt kan worden (nogmaals: ongeacht het materiaal). In basis zijn PLA, PET en PP prima materialen om te recyclen. De uitdaging is het vinden van partijen die zitten te wachten op grote hoeveelheden plastic bekers voor hergebruik en het creëren van schone en mono (van één materiaal afkomstige) afvalstromen. 

  3. Single use-plastic in een circulaire keten
    Het gebruik van single use-plastic op festivals hoeft dus geen probleem te zijn. Bij een goede inzameling kunnen de materialen gerecycled worden. De uitdaging zit hem in het volgende: de verwerkingsbedrijven. Ook al weten wij in de branche een kanteling te realiseren, toch blijven we afhankelijk van de mogelijkheden van de verwerkingsbedrijven. De praktijk leert dat deze organisaties zich laten leiden door de vraag op de markt: kan men het verwerkte plastic als nieuwe grondstof weer makkelijk verkopen?

    Het is belangrijk om te weten dat verwerkers enorm kritisch zijn op het aangeleverde afval. Het komt zeer regelmatig voor dat grote partijen worden afgekeurd en alsnog in de verbrandingsoven verdwijnen omdat het materiaal niet schoon is (bekers die op de grond hebben gelegen kunnen vanwege het zand eigenlijk al niet meer verwerkt worden) of dat er ‘vreemd’ materiaal in de afvalstroom terecht is gekomen en deze dus niet meer ‘mono’ is.
    In de praktijk zien we dat een aantal festivals aan de slag zijn gegaan met afvalscheiding door het plaatsen van bakken voor tot wel vier soorten afval. Onze ervaring is dat het vrijwel onmogelijk is om een goed gescheiden en schone afvalstroom te realiseren als we de verantwoordelijkheid ervoor volledig neerleggen bij de bezoekers. Een aantal partijen neemt het nu op zich om aan de achterzijde, door handmatige nascheiding, een monostroom te realiseren. Gezien de vele handelingen verwachten wij niet dat dit voor veel organisatoren is weggelegd als definitieve oplossing.

De oplossing? Een retoursysteem
Wat dan overblijft is een retoursysteem waarbij op basis van statiegeld of muntjes een waarde wordt toegekend aan de beker. Een dusdanige waarde die ervoor zorgt dat een bezoeker het wel uit zijn hoofd laat om de beker op de grond te gooien. Het afgelopen seizoen hebben we mooie, betaalbare en werkende voorbeelden gezien. Hierbij troffen we zowel PLA, als PET-bekers aan, voor het systeem maakt dit geen enkel verschil. Door het retoursysteem kwamen de bekers terug bij de organisator zonder dat deze op de grond gelegen hadden. Hierdoor kunnen de bekers als schone mono-stroom aangeboden worden voor hergebruik.

Door deze waarde in de systematiek te plaatsen (je betaalt extra als je bij het bestellen niet je oude beker inlevert) en niet bij de beker, wordt voorkomen dat bezoekers actief bekers gaan verzamelen en bekers uit de handen van bezoekers kijken.

Conclusie
Ons betoog is dat het opzetten van een circulaire keten op basis van single use-plastic door de
introductie van een retoursysteem haalbaar en werkbaar is, ook al kent de uitwerking nog wat
uitdagingen in de keten. De verantwoordelijkheid voor de introductie van circulaire ketens ligt bij de organisator, de bezoeker zal zich vervolgens moeten plooien naar het systeem en het ‘normaal’ moeten gaan vinden.

In een vervolg op deze blog gaan wij onder andere verder in op een aantal belangrijke factoren en actoren in het veranderingsproces en bespreken we de voor- en nadelen van hardcups ten opzichte van single use plastic cups.

Wilt u meer weten over dit onderwerp:

Stichting Green Stages – Marco Ouwerkerk
Stichting Green Stages streeft naar een betere wereld: duurzamer, socialer en gezonder.
Wij geloven dat culturele organisaties en evenementen bij uitstek het podium bieden om deze
boodschap te verkondigen en te realiseren. Samen streven wij naar een volledig duurzame
cultuursector in 2030 die werkelijk maatschappelijke impact realiseert.

ESI – Marco van der Schaft
Het Event Safety Institute (ESI) is het onafhankelijke expertisecentrum voor veiligheid, crowd
management en evenementenbeleid. ESI is partner voor event professionals en overheden. U kunt bij ESI terecht voor onderzoek, advies en trainingen. ESI baseert haar dienstverlening op bewezen inzichten en praktische kennis.

© Green Stages 2018

Delen